De hervormde kerk
 
Herv. kerk van Nes
 

Nes is jonger dan de terpdorpen.
De eerste bedijking was ongeveer in 1180.

De toren is gebouwd rond 1200, en de kerk tussen 1200 en 1225
Hiervoor hebben er vast ook al mensen gewoond, omdat er scherven gevonden zijn die naar schatting van voor het jaar 1200 zijn.
Centraal in het dorp, dat gebouwd is op en rond een terp, staat een Romaanse kerk uit de twaalfde eeuw. De zware bakstenen zadeldaktoren is in 1974 gerestaureerd en de rest van het monumentale gebouw kreeg in 1997 een 'opknapbeurt'. Het interieur werd in 1998 aangepakt en nu staat het kerkje er weer fantastisch bij.

Kijk hier voor detailfoto's van de kerk

Beschrijving: Bron: Noordelijke Oostergo De Dongeradelen.

Herv. Kerk. Nog geheel Romaans bakstenen kerkje met vierzijdige koorsluiting waarvan het muurwerk met rondboogfriezen versierd is. Weinig ingebouwde wat oudere eveneens bakstenen toren. Het schip heeft een lambrisering van paarse (gevlamde) tegels; preekstoel met achterschot en kap, midden 18e eeuw met snijwerk aan de kuip, doophek met kaarsenhouder, herenbank met gesneden rugstuk; twee 17e eeuwse en een uit 1618. Klokkenstoel met gelui van twee klokken, waarvan een van Gert. Mechanisch torenuurwerk B. Eijsbouts, Asten, 1916, nr. 559, later voorzien van synchroormotor.

Omschrijving van de kerk en toren:
De Hervormde kerk en toren staan op een ruim van oud somgracht kerkhof aan de zuidelijke hoek van de rechthoekige omgrensde nederzetting. De kerk in eigendom en de kerkvoogdij en de toren van de Gemeenten Dongeradeel, maar zins 1993 van de stichting Monumentenbehoud Dongeradeel.
Geschiedenis:
Volgens 16e eeuwse opgaven bezat de kerk behalve patroons- en pastoriegoederen ook vicariegoederen. Zij zal daarmede een van de meer belangrijke kerken in de grietenij geweest zijn. Volgens Van der Aa viel de kermis te Nes op de feestdag van Johannes de Doper. In 1543 wordt slechts de patroon Johannes genoemd. Op de klok staat echter duidelijk Johannes de Evangelist afgebeeld.
Uit de bewaard gebleven rekeningen blijkt dat onder meer in 1803 een nieuwe homei voor het kerkhof geplaatst is en dat het in 1809 is afgegraven. In 1810 - 1811 is voor 960 gulden hout voor de kerk geleverd. Van der Aa weet te melden, dat de kerk voorheen met leien gedekt was 'en nu met blauwe pannen'. In 1838 zijn 'nieuwe witte ruiten' geleverd in de 'nieuwe kerkeramen'. In 1848 wordt architect J. Kingma beloond voor bouwkundige diensten. In 1906 ten slotte koopt men te Woerden een nieuw orgel. De toren is in 1974 gerestaureerd onder leiding van het bureau Van Manen en Zwart te Drachten. In 1997 - '98 is het exterieur en een gedeelte van het interieur gerestaureerd onder leiding van architect Kouwen uit Tolberd en de Stichting "Behoud Kerkelijke Gebouwen in Friesland" te Leeuwarden.
Beschrijving:
De kerk bestaan uit een lang schip en een korte vierzijdige gesloten altaarruimte, dus met een hoek in de as van het gebouw. Aan de westzijde staat een zware bakstenen zadeldaktoren.
Bouwgeschiedenis:
Blijkens de bemetseling van de oostelijke torenmuur heeft deze de westelijke muur gevormd van de oudst bekende kerk. Aan de kerkzijde was deze muur versierd met laaggeplaatste kleine rondbogig gesloten nissen aan weerszijden van de eveneens rondbogige westelijke toegang. Tegen deze oude westmuur is een toren opgetrokken. Na afbraak van het oude schip is een nieuw schip gebouwd, dat door lisenen of steunberen in drie traveeën was gedeeld, waarvan de middelste blind was en de ingangen bevatte. Ten slotte is het vierzijdig gesloten koor toegevoegd, dat een overwelving heeft gehad. Mogelijk is ook het schip in steen overwelfd geweest. Inwendig zijn daarvan thans geen sporen te onderscheiden. Aangezien ook de oudste westmuur uit baksteen bestaat en in het schip nog slechts flauwe spitsbogen voorkomen moeten de vier bouwfasen zich kort na elkaar (XIId-XIII A) voltrokken hebben.
De grote spitsbogige vensters zullen in de 16e eeuw zijn aangebracht, waarbij een hogere kap gedacht moet worden; ten behoeve daarvan is waarschijnlijk de koortravee verhoogd en van een ander afsluitend fries voorzien. De beklamping van de toren kan samenhangen met de wijziging van de ingang; mogelijk zijn toen ook de beren tegen de westelijke hoeken geplaatst. Een en ander kan samenhangen met het jaartal 1604 in de bovendorpel van de oostelijke doorgang. De nieuwe ingangsomlijsting zal ontstaan zijn uit de behoefte aan meer lichttoevoer op het orgelbalkon.
Inventaris:
Preekstoel. Een eiken preekstoel met achterschot, klankbord en trap. Op de panelen en pilasters gesneden rococo-ornament, 1775, volgens S. ten Hoeve (Preekstoelen), aan Yge Rintjes toe te schrijven. Op het middelveld zijn een hart, een sikkel en een dorsvlegel, in de zijpanelen rozen, margrieten en druiven voorgesteld. Trap met gesneden balusters. Op de kansel een bijbel uitgegeven bij Keur Dordrecht 1756, in leder gebonden Ánno 1795'.
In een 'staat der gemeente' gedateerd 1810, in het archief van Westdongeradeel wordt vermeld, dat de kerk van Nes in 1775 'nieuw gemaakt' is, hetgeen op het inwendige betrekking moet hebben.
Koperwerk. Op het 19e eeuwse doophek met spijlenfries staan drie dubbele koperen kaarsenarmen. XVIII, en twee blakers. Koperen doopbekken op gesmeed ijzeren voet.
Banken. Tegenover de preekstoel herenbank van paneelwerk met opengewerkt kuifstuk op de rugleuning, 1775, waarin een wapen: gedeeld, heraldisch rechts halve Friese adelaar, links drie klavers een en twee. Overige banken met gezwenkte wangstukken, 1775?, drie tekstborden, XVIII.
Lambrisering: Een gedeelte van de lambrisering bestaat uit tegelwerk.
Zilverwerk: Avondmaalsbeker op gedreven rand met druivenranken versierd, hoog 17,2 cm, diameter 10,9 cm.
Klokken: In de toren twee klokken.
De oudste, diameter 101 cm. De andere diameter 102 cm. Beide klokken zijn voorzien van opschriften.

 

 

Rijksmonumenten

Object

Oorspronkelijke
functie

Bouwjaar

Locatie

Coördinaten

Nr.

Afbeelding

Hervormde Kerk

Kerk/onderdeel Kerk en kerkonderdeel

13e eeuw (in gebruik name)

Waldwei 9

53°23'47"N, 6°2'53"O
(andere kaarten)

38728

Hervormde Kerk

Grote boerderij kop, hals, romp, in anker op woongedeelte

Boerderij Boerderij

1804

Wierumerweg 12

53°23'52"N, 6°2'38"O
(andere kaarten)

38729

Boerderij Wierumerweg 12

Terp

Archeologie Archeologisch monument

ca. begin jaartelling

 

53°23'8"N, 6°1'49"O
(andere kaarten)

45328

 

Woonhuis met pakhuis

Gebouw Woonhuis

mogelijk 1913

Foarstrjitte 21

53°23'47"N, 6°3'0"O
(andere kaarten)

507109

Monument Foarstrjitte 21 Nes